Swędzenie skóry u dziecka w nocy – czy to AZS?

Maluch zasypia, ale po kilkudziesięciu minutach zaczyna się wiercić, drapać, a w końcu budzi się z płaczem. Kolejna noc wygląda podobnie. Rano jest zmęczony i rozdrażniony, a rodzic zastanawia się, dlaczego swędzenie skóry u dziecka w nocy jest tak silne.

Świąd jest złożonym procesem neuroimmunologicznym, w którym uczestniczą jednocześnie komórki skóry, układ odpornościowy i włókna nerwowe odpowiedzialne za odbieranie bodźców. Czasami może być objawem AZS. Co trzeba wiedzieć na ten temat?

Swędzenie skóry w nocy u dziecka – jak to wygląda w przypadku AZS?

Zdrowy naskórek ogranicza utratę wody. Co istotne, stanowi fizyczną ochronę przed alergenami, substancjami drażniącymi oraz drobnoustrojami. Niestety, w atopowym zapaleniu skóry dochodzi do zaburzeń, ponieważ zmienia się organizacja lipidów międzykomórkowych, wzrasta przeznaskórkowa utrata wody (TEWL), a skóra jest podatniejsza na szkodliwe działanie zewnętrznych czynników. Wszystko to skutkuje uczuciem suchości, stanem zapalnym i nasileniem świądu. W AZS świąd jest zatem wynikiem współdziałania kilku mechanizmów biologicznych.

Swędzenie skóry u dziecka – co dokładnie dzieje się w skórze?

Świąd, czyli pruritus, jest nieprzyjemnym odczuciem, które wywołuje potrzebę drapania. To reakcja układu nerwowego na sygnały pochodzące ze skóry. W AZS przekazywanie tych sygnałów jest jednak zaburzone.

Uszkodzona bariera skórna pozwala przenikać alergenom i drażniącym substancjom. Wówczas mogą one pobudzać komórki skóry i powodować odpowiedź zapalną. Jednocześnie w skórze zachodzą zmiany dotyczące unerwienia. Przy przewlekłym stanie zapalnym włókna nerwowe mogą sięgać wyżej w obręb naskórka, przez co stają się bardziej podatne na bodźce wywołujące świąd.

Do tego dochodzą mediatory zapalne. W mechanizmie świądu związanego z AZS znaczenie mają interleukiny IL-4, IL-13 i IL-31 oraz TSLP (thymic stromal lymphopoietin). TSLP jest wytwarzane między innymi przez keratynocyty w odpowiedzi na uszkodzenie bariery i ekspozycję na alergeny. Co istotne, może również bezpośrednio aktywować neurony czuciowe odpowiedzialne za odczuwanie świądu.

Świąd w AZS nie jest wyłącznie konsekwencją przesuszenia. Bariera skóry, stan zapalny i układ nerwowy tworzą ze sobą połączony system, który może dawać objawy nawet wtedy, gdy zmiany skórne nie wyglądają bardzo nasilone.

Dlaczego dziecko drapie się przez sen?

W dzień dziecko może być w stanie odwrócić uwagę od swędzenia. W nocy znika większość zewnętrznych bodźców, a świąd staje się bardziej zauważalny. Do tego dochodzą fizjologiczne zmiany zachodzące wieczorem i podczas odpoczynku, które mogą wpływać na nasilenie świądu. Ciepło i przegrzanie skóry mogą zwiększać jego odczuwanie, a pod kołdrą dodatkowo wzrasta temperatura i wilgotność skóry. Wieczorem zmienia się również aktywność niektórych mediatorów zapalnych oraz mechanizmów odpowiedzialnych za regulację świądu. 

W AZS nocny świąd bywa nadzwyczaj irytujący, ponieważ drapanie może występować również podczas snu. Dziecko nie zawsze jest świadome tego zachowania. Może się poruszać, pocierać skórę o pościel albo automatycznie sięgać ręką w miejsce, które swędzi. A każdy taki epizod może dodatkowo naruszać już osłabioną barierę naskórkową.

Czy każde swędzenie oznacza AZS?

Nie. Swędzenie skóry u dziecka może pojawić się przy zwykłym przesuszeniu, podrażnieniu po kontakcie z detergentem lub kosmetykiem, reakcji alergicznej, infekcji czy innych chorobach skóry.

W przypadku AZS zwykle współwystępują jednak charakterystyczne cechy. Jakie? Suchość skóry, nawrotowy charakter zmian, świąd oraz stan zapalny. Choroba często rozpoczyna się bardzo wcześnie, nawet w pierwszych miesiącach życia. Ostateczne rozpoznanie powinien jednak postawić lekarz na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu.

Jeśli dziecko regularnie się drapie, ma widoczne zmiany skórne, ranki od drapania albo swędzenie skóry w nocy u dziecka prowadzi do częstych wybudzeń, warto skonsultować objawy z pediatrą lub dermatologiem.

Co dzieje się ze skórą dziecka z AZS?

Jednym z jej elementów jest lipidowa struktura znajdująca się pomiędzy komórkami naskórka. Tworzą ją ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe. Lipidy ograniczają utratę wody oraz utrzymują szczelność bariery. W AZS jednak obserwuje się zaburzenia składu i organizacji lipidów, a także zwiększoną utratę wody przez naskórek.

Dlatego pielęgnacja emolientowa jest tak istotna. Jej celem jest wspieranie funkcji bariery naskórkowej. Warto regularnie stosować emolienty, bo jest to jeden z podstawowych elementów postępowania przy AZS i może być prowadzone również pomiędzy zaostrzeniami.

Jak ukoić skórę dziecka przed snem?

Jeżeli świąd jest związany z AZS, zdecyduj się na odpowiednie postępowanie dermatologiczne oraz codzienną pielęgnację skóry. Emolient powinien być stosowany regularnie, a nie wyłącznie wtedy, gdy objawy stają się bardzo nasilone.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na BIODERMA Atoderm AD Intensive baume – emolientowy balsam przeznaczony do skóry bardzo suchej i skłonnej do atopii.

Lepszy sen zaczyna się od ukojonej skóry

Jeśli dziecko budzi się przez swędzenie albo regularnie drapie się przez sen, warto spojrzeć na problem szerzej. 

W pielęgnacji chodzi nie tylko o chwilowe zmniejszenie dyskomfortu, ale także wspieranie bariery skóry. A co więcej, ograniczanie czynników, które napędzają błędne koło świądu i drapania.

BIODERMA Atoderm AD Intensive baume koi już po 1 sekundzie i zapewnia 8× mniej swędzenia. Sprawdź pielęgnację Atoderm stworzoną z myślą o skórze bardzo suchej i skłonnej do atopii!

[1]  Badanie kliniczne z udziałem 30 osób z atopią, 7 dni. Samoocena świądu po pierwszej aplikacji, pod kontrolą lekarską (Argentyna, 2025). 

[2] Badanie kliniczne z udziałem 32 osób z kontaktowym zapaleniem skóry z podrażnienia lub alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry, stosujących balsam Atoderm AD Intensive baume, 28 dni. Samoocena (Mauritius, 2025). 

[3] Badanie kliniczne z udziałem 88 dzieci z łagodną lub umiarkowaną postacią atopowego zapalenia skóry, trwające 6 miesięcy. Osoby badane stosowały balsam Atoderm AD Intensive baume, albo neutralny krem. Ocena kliniczna, wskaźnik SCORAD (Polska, 2024-2025).

[4]  Badanie kliniczne z udziałem 43 osób z umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry, stosujących przez 37 dni balsam Atoderm AD Intensive baume lub neutralny krem, w połączeniu z olejkiem myjącym Atoderm Huile de douche. Ocenę przeprowadzono metodą instrumentalną na obszarach skóry bez zmian chorobowych (Gruzja, zima 2025). 

TEWL (Transepidermal Water Loss) - przeznaskórkowa utrata wody. Wskaźnik oceny funkcji bariery ochronnej skóry. Niższa wartość TEWL oznacza lepszą zdolność skóry do zatrzymywania wody i skuteczniejszą barierę ochronną. 

Bibliografia

1. Nowicki R.J. (red.), ABC atopowego zapalenia skóry. AZS w pytaniach i odpowiedziach, wyd. 2, Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2022. 
2. Narbutt J., Pawliczak R. (red.), Atopowe zapalenie skóry, Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2019. 
3. Gościńska A., Będzichowska A., Lipińska-Opałka A., „Atopowe zapalenie skóry a mikrobiota ludzkiej skóry”, Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2023.